เมืองคอนเนรมิต “THE ONLY IN THAILAND” มหาสงกรานต์แห่นางดาน อลังการตำนานเมืองนคร หนึ่งเดียวในไทย

ประเพณีการ “โล้ชิงช้า” เป็นพิธีกรรมและประเพณีที่มีมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาจนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ โดยมูลเหตุของการสร้างเสาชิงช้านั้น จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี ทั้งในสมัยกรุงศรีอยุธยาและรัตนโกสินทร์ ปรากฏชัดเจนว่า นครศรีธรรมราช เป็นเมืองสำคัญของศาสนาพราหมณ์มาไม่น้อยกว่าพุทธศตวรรษที่ 10

ความสำคัญของพราหมณ์เมืองนครศรีธรรมราชปรากฏเด่นชัด โดยในรัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญชีพ่อพราหมณ์จาก นครศรีธรรมราช เพื่อประกอบพิธีกรรมหลวงสถาปนา กรุงเทพมหานคร และมีพราหมณ์ผู้หนึ่งกราบบังคมทูลว่า ตามธรรมเนียมของการประกอบ “พิธีตรียัมปวาย” จำเป็นต้องมีการ “โล้ชิงช้า” แต่ขณะนั้นกรุงเทพฯ เพิ่งสร้างเสร็จใหม่ ยังไม่มีเสาชิงช้า จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้าง เสาชิงช้า ขึ้นบริเวณหน้าวัด วัดสุทัศน์เทพวรารามราชวรมหาวิหาร เมื่อวันที่ 8 เมษายน พ.ศ. 2327 ซึ่งยังคงปรากฏให้เห็นมาจนถึงปัจจุบัน

การโล้ชิงช้าเป็นการจำลองตำนานการสร้างโลกตามความเชื่อของศาสนาพราหมณ์ เมื่อพระพรหมสร้างโลกเสร็จแล้วได้ทูลเชิญพระศิวะให้ยืนขาเดียวบนภูเขาลูกหนึ่ง ขณะที่พญานาคทั้งหลายร่วมแรงกันกวนน้ำในมหาสมุทร หากพระศิวะไม่สามารถยืนได้ แสดงว่าโลกยังไม่มั่นคง แต่ปรากฏว่าพระศิวะสามารถประทับยืนขาเดียวได้ตลอดเวลา พระพรหมจึงเห็นว่าโลกมั่นคงเพียงพอ จึงเนรมิตมนุษย์และสรรพสัตว์ทั้งหลาย

ด้วยเหตุนี้จึงเกิด ประเพณีแห่นางดาน เพื่อเป็นการต้อนรับพระศิวะหรือพระอิศวรที่จะเสด็จลงมายังโลกมนุษย์ เพื่อประทานพรให้โลกเกิดความร่มเย็นเป็นสุขเป็นเวลา 10 ราตรี โดยเชื่อว่าพระอิศวรจะบันดาลความอุดมสมบูรณ์ในทุกด้าน

พิธีดังกล่าวมีการแห่ไม้กระดาน 3 แผ่น แกะสลักรูปเทพชั้นรอง ได้แก่

• แผ่นที่ 1 รูปพระอาทิตย์และพระจันทร์
• แผ่นที่ 2 รูปพระแม่คงคา
• แผ่นที่ 3 รูปพระแม่ธรณี

ชาวนครศรีธรรมราชเรียกไม้กระดานเหล่านี้ว่า “นางดาน” หรือ “นางกระดาน” เพื่อนำไปต้อนรับพระอิศวรที่เชื่อว่าจะเสด็จลงมาทางเสาชิงช้า ก่อนจะมีพิธี ตรียัมปวาย และ โล้ชิงช้า ตามลำดับ

ประเพณีแห่นางดานมีการสืบทอดในหมู่พราหมณ์และฮินดู โดยเฉพาะใน นครศรีธรรมราช ซึ่งถือเป็นประเพณีสำคัญที่เชื่อว่าจะนำความมั่งคั่งและความมั่นคงมาสู่บ้านเมือง และยังเคยใช้ประกอบพระราชพิธีสำคัญของพระมหากษัตริย์ในกรุงรัตนโกสินทร์ ก่อนจะยุติไปในปี พ.ศ. 2476 ในสมัยรัชกาลที่ 7 หลังเกิดอุบัติเหตุผู้ร่วมพิธีตกจากชิงช้าเสียชีวิต

ต่อมาในปี พ.ศ. 2544 นางสาวกิตติกา ลิขิตวศินกุล ผู้อำนวยการการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานภาคใต้ เขต 2 ในขณะนั้น ได้ศึกษาค้นคว้าพบว่าพิธีโล้ชิงช้าและตรียัมปวายเกี่ยวข้องกับประเพณี แห่นางกระดาน ของนครศรีธรรมราช จึงเห็นควรฟื้นฟูประเพณีดังกล่าวเพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรมและส่งเสริมการท่องเที่ยว

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยจึงร่วมกับเทศบาลนครนครศรีธรรมราช มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช วิทยาลัยนาฏศิลป์นครศรีธรรมราช ชมรมรักษ์บ้านเกิด และหน่วยงานภาครัฐ–เอกชน ฟื้นฟู ประเพณีแห่นางกระดาน ขึ้นอีกครั้งในปี พ.ศ. 2544 เพื่อบูชาเทพยดาตามความเชื่อของพราหมณ์และเป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วโลก

นายวิทยา เขียวรอด รองผู้ว่าราชการจังหวัดนครศรีธรรมราช กล่าวว่า จังหวัดนครศรีธรรมราชเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวเชิงศาสนาและวัฒนธรรมที่สำคัญของประเทศ ทั้งพุทธและพราหมณ์ โดยมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชัดเจน โดยเฉพาะ พระบรมธาตุเจดีย์ นครศรีธรรมราช และ พระพุทธสิหิงค์ ซึ่งถือเป็นมิ่งขวัญของเมือง

ด้านศาสนาพราหมณ์ยังมีสถานที่สำคัญ ได้แก่ หอพระอิศวร เสาชิงช้า หอพระนารายณ์ โบสถ์พราหมณ์ และฐานพระสยม ซึ่งเชื่อว่าเป็นทิพย์วิมานของพระอิศวร

เพื่อเพิ่มสีสันด้านการท่องเที่ยว การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยร่วมกับเทศบาลนครนครศรีธรรมราชและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้นำงาน แห่นางดาน ซึ่งเป็นหนึ่งเดียวของประเทศไทย มาผนวกกับเทศกาลสงกรานต์ และกำหนดให้จังหวัดนครศรีธรรมราชเป็น 1 ใน 13 เมืองศูนย์กลางจัดงานมหาสงกรานต์ของไทย ตั้งแต่ปี 2544

ดร.กณพ เกตุชาติ นายกเทศมนตรีนครนครศรีธรรมราช กล่าวว่า การจัดงาน เทศกาลมหาสงกรานต์แห่งนางดาน อลังการตำนานเมืองนคร ปีนี้เป็นปีที่ 25 และยิ่งใหญ่กว่าหลายปีที่ผ่านมา เนื่องจากกลับมาจัด ณ หอพระอิศวร สถานที่ดั้งเดิม หลังจากก่อนหน้านี้ย้ายไปจัดที่สวนศรีธรรมโศกราชหลายปี พร้อมปิดถนนราชดำเนินเพื่อรองรับกิจกรรมต่าง ๆ

กิจกรรมจะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 11–14 เมษายน 2569 โดย

• วันที่ 11 เมษายน เวลา 07.00 น. พิธีถวายเครื่องสักการะพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช ณ สวนสาธารณะศรีธรรมาโศกราช และเวลา 17.00–21.00 น. มหกรรมขนมพื้นบ้าน อาหารพื้นเมือง นิทรรศการ และการแสดงศิลปวัฒนธรรม ณ สนามหน้าเมืองนครศรีธรรมราช
• วันที่ 12 เมษายน เวลา 17.00 น. พิธีมหาพุทธาภิเษกน้ำศักดิ์สิทธิ์ 6 แห่ง และแจกน้ำศักดิ์สิทธิ์ ณ สนามหน้าเมือง
• วันที่ 13 เมษายน วันมหาสงกรานต์ อัญเชิญ พระพุทธสิหิงค์ พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง ไปประดิษฐานที่สนามหน้าเมือง ระหว่างวันที่ 13–14 เมษายน เพื่อให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวสรงน้ำเพื่อความเป็นสิริมงคล

ส่วน ขบวนแห่นางดาน “THE ONLY IN THAILAND” จะจัดขึ้นในวันที่ 14 เมษายน 2569 เวลา 17.00 น. พร้อมการแสดง Light and Sound “แห่นางดานอลังการตำนานเมืองนครฯ” ณ หอพระอิศวร โดยจะปิดถนนราชดำเนินและตั้งเวทีขนาดใหญ่รองรับนักท่องเที่ยวและประชาชนไม่น้อยกว่า 10,000 คน

ขบวนแห่นางดานจะเคลื่อนจากสนามหน้าเมืองบริเวณหน้าศาลหลักเมืองนครศรีธรรมราช เลี้ยวเข้าสู่ถนนราชดำเนิน มุ่งหน้าสู่หอพระอิศวร เพื่อประกอบพิธีตามลำดับขั้นตอนทางประเพณี

ไพฑูรย์ อินทศิลา / นครศรีธรรมราช
4 เม.ย. 2569